Nowożytne prawo konfliktów zbrojnych rozwinęło się XIX wieku. Fundamentalnymi umowami międzynarodowymi z tego zakresu są przede wszystkim tzw.

  1. Konwencje Haskie z 29 lipca 1899 r. i 18 października 1907 r.,
  2. Konwencje Genewskie z 12 sierpnia 1949 r., wraz z dwoma protokołami dodatkowymi do nich z 1977 r.

ZASADY PRAWA HUMANITARNEGO:

 „W celu zapewnienia poszanowania i ochrony ludności cywilnej oraz dóbr o charakterze cywilnym strony konfliktu powinny zawsze odróżnić ludność cywilną od kombatantów oraz dobra o charakterze cywilnym od celów wojskowych i w związku z tym kierować swoje operacje jedynie przeciwko celom wojskowym” (art. 49 I Protokołu dodatkowego).

 Zasada humanitaryzmu- w świetle tej zasady najwyższą wartością jest życie ludzkie. Kluczową rolą jest zapobieganie ludzkim cierpieniom w czasie wojny poprzez pomoc świadczoną potrzebującym w warunkach konfliktu zbrojnego. Zasada humanitarności polega na unikaniu zadawania niepotrzebnych cierpień w czasie prowadzenia działań wojskowych, to także ochrona rannych, chorych, oraz nakaz niesienia pomocy wszystkim, którzy jej potrzebują w związku z działaniami wojennymi, bez względu na rasę, narodowość, religię czy politykę.

Zasada konieczności wojskowej - to użycie sił zbrojnych (przemocy) tylko do przeprowadzenia operacji wojskowych zgodne z prawem wojennym. Konieczność wojskowa czyni dopuszczalnymi akty przemocy, które w czasie pokoju są niedopuszczalne. Dotyczy to prowadzenia ataku, niszczenia celów wojskowych, a w przypadku pokonania przeciwnika ustanowienie na jego terytorium okupacji wojennej. Koniecznością wojskową nie można usprawiedliwiać działań stanowiących naruszenie prawa humanitarnego konfliktów zbrojnych.

Zasada proporcjonalności - operacje militarne mogą być prowadzone jedynie przeciwko siłom zbrojnym i celom wojskowym należącym do nieprzyjaciela. W związku z tą zasada potrzebne jest wyznaczenie granicy pomiędzy silami zbrojnymi a ludnością cywilną. Ludność cywilna oraz dobra o charakterze cywilnym nie mogą być przedmiotem działań wojennych, działania te powinny być kierowane jedynie przeciwko celom wojskowym.

W latach 1899 i 1907 odbyły się konferencje pokojowe w Hadze, które dokonały kodyfikacji zwyczajowego prawa wojennego.

 I Konferencja haska w 1899 r. przyjęła trzy konwencje: 

1) Konwencję w sprawie  pokojowego załatwiania sporów międzynarodowych (I konwencja haska z 1899 r.);

2) Konwencję o prawach i zwyczajach wojny lądowej (II konwencja haska z 1899 r.);

3) Konwencję w sprawie  przystosowania do wojny morskiej zasad konwencji genewskiej z dnia 22 sierpnia 1864 r. (III konwencja haska z 1899 r.). Ponadto konferencja  przyjęła następujące deklaracje:

1. W sprawie zakazu zrzucania   pocisków i środków wybuchowych z balonów lub w inny podobny sposób. Był to pierwszy akt prawa międzynarodowego próbujący skodyfikować problem przyszłej wojny powietrznej;

2. O zakazie używania pocisków, których jedynym celem jest rozprzestrzenianie gazów duszących lub  trujących;

3. O zakazie używania na wojnie kul rozszerzających się lub rozpłaszczających. Państwa ustanowiły zakaz używania kul, które  rozszerzają się lub rozpłaszczają  łatwo w ciele ludzkim, takich jak kule o twardej powłoce zewnętrznej, nieosłaniającej całkowicie jądra bądź pokrytej nacięciami, czyli tzw. pocisków “dum –dum”.

 II Konferencja pokojowa w Hadze  w 1907 r.  rozszerzyła dorobek I konferencji poprzez dokładniejsze skodyfikowanie zasad prawa wojennego ujętego w konwencjach, deklaracjach  i zwyczajach.

 Na  konferencji tej przyjęto 13 konwencji i deklarację, z których 12 dotyczyło prawa wojennego:

  • konwencja o pokojowym załatwianiu sporów międzynarodowych (I konwencja haska);
  • konwencja w sprawie ograniczenia użycia siły dla ściągania długów zawarowanych umową (II konwencja haska);
  • konwencja dotycząca rozpoczęcia kroków nieprzyjacielskich (III konwencja haska);
  • konwencja dotycząca praw i zwyczajów wojny lądowej – do której dołączony jest  jako załącznik Regulamin praw i zwyczajów wojny lądowej, tzw. Regulamin haski(IV konwencja haska)
  • konwencja dotycząca praw i obowiązków mocarstw i osób neutralnych w razie wojny lądowej (V konwencja haska)
  • konwencja o postępowaniu ze statkami handlowymi nieprzyjaciela na początku wojny (VI konwencja haska);
  • konwencja o przerabianiu statków handlowych na okręty wojenne(VII konwencja haska);
  • konwencja dotycząca zakładania min wybuchających  automatycznie za dotknięciem (VIII konwencja haska);
  • konwencja o bombardowaniu przez morskie siły zbrojne w czasie wojny, (IX konwencja haska);
  • konwencja w sprawie zastosowania do wojny morskiej zasad konwencji genewskiej  (X konwencja haska);
  • konwencja o pewnych ograniczeniach w wykonywaniu prawa zdobyczy podczas wojny morskiej (XI konwencja haska);
  • konwencja w sprawie utworzenia Międzynarodowego Trybunału Kaperskiego (XII konwencja haska);konwencja dotycząca praw i obowiązków mocarstw neutralnych w razie wojny morskiej (XIII konwencja haska);
  • deklaracja w sprawie zakazu zrzucania z balonów pocisków i środków wybuchowych[;

Konwencje Genewskie z 12 sierpnia 1949 r

  • Konwencja o polepszeniu losu rannych i chorych w armiach czynnych ( I konwencja genewska);
  • Konwencja o polepszeniu losu rannych, chorych i rozbitków sił  zbrojnych na morzu  (II konwencja genewska);
  • Konwencja o traktowaniu jeńców wojennych (III konwencja genewska);
  • Konwencja o ochronie osób cywilnych podczas wojny (IV konwencja genewska).

Protokoły dodatkowe do konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r.

  1. I Protokół dodatkowy do konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r. dotyczących ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych z dnia 8 czerwca 1977 r.
  2. II Protokół dodatkowy do konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r. dotyczących ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych z dnia 8 czerwca 1977 r.

 

OCHRONA LUDNOŚCI W MIĘDZYNARODOWYM PRAWIE KONFLIKTÓW ZBROJNYCH

Trzonem ochrony ludności w międzynarodowym prawie konfliktów zbrojnych są:

  1. IV Konwencja genewska z1949 r. o ochronie osób cywilnych podczas wojny;
  2. Protokoły dodatkowe do konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r. dotyczących ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych z dnia 8 czerwca 1977 r

 

I PROTOKÓŁ DODATKOWY

II PROTOKÓŁ DODATKOWY